تأثير نيت بر «موفقيت»

نيت

هر كسي كه در مورد اخلاقيات مطلبي مطرح كرده است، حتماً در مورد اهميت و تأثير نيت بر اعمال انسان نيز سخن به ميان آورده است و بسته به اين كه چقدر در اين مقوله مبهم مطلع باشد به جزييات بيشتري پرداخته است.

 

 به يقين يكي از مبهم‌ترين موضوعات مربوط به يك عمل، نيت آن عمل است ولي خوشبختانه يكي از بهترين تعاريف و دسته‌بندي‌ها را اخيراً در كتابي مطالعه‌ كردم. در اين كتاب ابتدا نيت را به اين ترتيب تعريف مي‌كند كه:‌ نیت، یعنی تعهد برای اقدام به شیوه‌اي خاص، در شرایطي خاص و به منظوري خاص. به طور کلی، نیت به سه دسته تقسيم‌بندی می‌شود: «نیت عادی»، «نیت معنی‌دار» و «نیت معنوی». او با نقل قول از یکی از فلاسفه‌ اسپانیايی به نام کارلوس مویا در كتاب خود، با عنوان فلسفه اعمال توضیحاتی داده است که بر آن اساس فرق بین نیت عادی و نیت معنی‌دار را متوجه شويم.
در اين كتاب به يكي از اصلي‌ترين تفاوت‌هاي انسان با حيوان پرداخته است. تفاوت انسان با حيوانات حتي باهوش‌ترين آنها در داشتن نيت است. انسان مي‌تواند نيت معني‌دار داشته باشد يعني هدف خود را از انجام يك كار مي‌داند در حالي كه حيوانات نيت عادي دارند و نيتشان برگرفته از غريزه حيواني آنهاست و درك درستي از نتيجه‌ كاري كه انجام مي‌دهند ندارند. به عنوان مثال انسان با هدف تشكيل خانواده همسر اختيار مي‌كند، حيوانات هم جفت انتخاب مي‌كنند و در زمان مناسب با نيت انتخاب جفت دست به فعاليت‌هاي غريزي و طبيعي مي‌زنند ولي دركي از هدف اصلي عملي كه انجام مي‌دهند ندارند. با اين مثال ساده مي‌تواند فهميد كه حيوانات هم مي‌توانند نيت داشته باشند ولي نيت عادي، اين انسان است كه علاوه بر نيت عادي نيت معني‌دار هم دارد.
برای رسیدن به مرحله‌ نیت معنی‌دار، لازم است بتوانیم نظام كلي كه حاکم بر جامعه است را در نظر بگیریم. بچه‌ها، نوجوانان و بعضی بزرگ‌تر‌ها که مبتلا به کندذهنی هستند. خیلی چیزها را در مورد نتیجه‌ اعمالشان درك می‌كنند، اما نمي‌توانند مثل سایر بزرگ‌ترها نيت معني‌دار داشته باشند و با توجه به نظا‌م‌های اجتماعی زندگی کنند. به عنوان مثال، ما نمی‌گذاریم كه یک بچه قرارداد خرید خانه‌ای را امضا كند، زيرا تعهد او معني‌دار تلقی نمی‌شود )حتی اگر حسابی به اسم او در بانک باز شده و پول كافی برای خرید آن خانه هم در آن حساب موجود باشد(. ما معتقدیم که او نمی‌تواند حقوق و منافع خود را آن چنان که باید تشخیص دهد. اگر چه همان بچه ممکن است بتواند جنبه‌هايی از آن وضعیت خاص را متوجه شود، ولی هنوز به طور کلی و همه‌جانبه قادر نیست که خود را با موازین و نظام حاکم بر جامعه تطبیق دهد.
نیت، عملکرد پیچیده ذهنی خاصی است. ابتدا ما برنامه‌ریزی می‌كنيم که به چه نحو در موقعیت خاصی عمل کنیم تا به هدف مورد نظرمان برسیم. در مرحله بعد، باید احساسات و عواطف مناسب برای اجرای آن كار را در خود به وجود آوریم؛ چون تقریبا هیچ وقت کارها درست طبق برنامه‌ از پیش طراحی شده انجام نمي‌شوند. لازم است نیت ما با هوشمان رابطه داشته باشد، به نحوی که بتوانیم برنامه‌ اولیه را در هر مقطع با شرایط واقعی تطبیق داده و آن را به عمل درآوریم.
توجه معنوي و نیت باید دست در دست يكديگر عمل كنند. در هر تعهد جديد، ميزان آگاهي و شناخت و نحوه‌ عملكرد ما در آن تعهد سبب تغيير نيت ما مي‌شود. هر بار که براساس آن نیت عمل کنیم، نتیجه‌ حاصله را به عنوان اطلاع اضافی در خود نگه می‌داریم تا بتوانیم از آن در وضعیت‌های مشابه بعدی استفاده کنیم و نتیجه بهتری عاید خود سازیم .اگر این کار به نحو صحیح صورت گیرد، شعور متعارف ما بيشتر می‌شود.
نیت، جزئی از خصوصیات فردی و شعور متعارف ما به شمار می‌رود. وقتی ما به دفعات و به طور مداوم بتوانیم روی یک نیت خاص عمل کنیم، آن شیوه عملکرد، جزئی از نظام رفتاری و شخصیت ما می‌شود و حاكي از نحوه‌ نگرش ما در مورد عملکردهای بیرونی است. این فرایند، کیفیت شعور متعارف را تشكيل مي‌دهد. پروفسور مويا در كتاب خود به این نکته اشاره مي‌کند که ما آن چیزی هستیم که مجموعه‌ نیت‌ها ما را به وجود می‌آورند. نیت‌هاي ما آن چیزهايی هستند كه ما به موقعيت‌هاي زندگيمان اضافه مي‌كنيم، مانند ژن، غریزه، نحوه‌ تربیت و محیط زیستمان. به این ترتیب، اين مجموعه واقعیت فعلی ما را نشان مي‌دهد و سبب مي‌شود. که ما آزادانه تعهدهای خاصی را بر عهده بگیریم، بدون آن‌که كسی آنها را به ما تحمیل کرده باشد. به عبارت دیگر، آنها معرف روش رفتاری طبیعی و کیفیت توجه جهت‌دار ما هستند.
منظور از نيت معنوي اقدام‌هايي است كه ما در موارد عادي و مادي روزمره انجام مي‌دهيم، منتها شرايط خاصي را با هدف معنوي نيز در نظر مي‌گيريم پيشرفت ما در معنويات بستگي به توانايي ما در توجه به جنبه معنوي نيت‌هايمان و كيفيت عمل بر اساس آنها دارد.
بهترين راه براي به‌دست آوردن نيت معنوي، متعهد بودن به اعمالي است كه اغلب اديان و آيين‌هاي معنوي آنها را اخلاقي شمرده و به ما توصيه كرده‌اند. با اين روش، شما مي‌توانيد نتيجه كار خود را ببينيد و در نظر بگيريد كه بدون داشتن نيت معنوي همان كار را به چه صورتي انجام مي‌داديد و در آن صورت نتيجه حاصله تا چه اندازه متفاوت مي‌بود. نيت‌هاي معنوي ما را به اين تعهد وادار مي‌كنند كه در موقعيت‌هاي مادي زندگي روزمره به شيوه‌اي عمل كنيم كه در جهت هدف معنويمان باشد. به همين مناسبت بسيار سودمند است كه بدانيم اكثر نيت‌هاي معنوي ما بايد هماهنگ و همراه با نظام نيت‌هاي عادي و معني‌دار انتخاب شود تا هم در دنياي مادي كاربرد داشته باشند و هم ما را به شعور متعارف بهتري برسانند.
روان‌شناسی عاملی است که ما را در تشخیص و اصلاح نيت‌های غلط كمك می‌كند تا بتوانیم با كارايی بیشتر به هدف‌های خود برسیم. با تشخیص و به کار بستن نیت مناسب در هر موقعیت مي‌توانیم نحوه‌ برداشت فکری و شیوه عملکرد خود را به نحوی تعدیل کنیم که هم با میزان توانايی ما مطابقت داشته باشد و هم ما را به نتیجه‌ مطلوب برساند.
با چنين توضيح طولاني، تا حد قابل قبولي برايمان روشن شد كه نيت چيست ولي اهميت آن را وقتي مي‌فهميم كه متوجه مي‌شويم «در ارزش‌گذاري نتيجه‌ عمل، نيت تقدم بر عمل دارد .» يعني وقتي مي‌خواهيم به عملي نمره موفقيت بدهيم ابتدا بايد اين ارزش‌گذاري را براي نيت انجام دهيم. با توضيحات فوق مي‌توانيم تا حدودي روي نيات خود ارزش‌گذاري كنيم البته اين مطلب بسيار به ميزان خودشناسي ما بستگي دارد و خودشناسي هم كاملاً با مبارزات دروني و تجربه رابطه دارد.
حالا وقت آن رسيده است كه برگرديم به موضوع اصلي مقاله: نيت چه تاثيري بر موفقيت دارد؟ فقط خيلي مختصر يادآوري مي‌كنم كه منظور از موفقيت هميشه پيمودن طولي مدارج شغلي و يا مالي نيست، گاهي موفقيت را در عمق مي‌توان يافت نه در ارتفاع! چه بسا كه گاهي بعضي موفقيت‌ها از هزاران شكست بدتر است و چه شكست‌هاي ظاهري كه هزاران موفقيت را تحت‌تاثير خود قرار داده است،‌ قبلا در يك سلسله مقاله در اين مورد صحبت كرديم.
با اين توضيح مجددا سوال قبل را مطرح مي‌كنيم كه، اگر بخواهيم يك عمل را ارزش‌گذاري كنيم كه موفق بوده است يا خير؟ بايد نيت نهفته در پشت آن عمل را نيز ارزيابي كنيم. اما آيا روي اعمال ديگران مي‌توانيم ارزش‌گذاري كنيم، براي چنين ارزش‌گذاري لازم است كه ابتدا نيت آنها را از انجام عملشان بدانيم، آيا ممكن است؟ تصورش خيلي سخت است. وقتي نيت اعمال خودمان را به سختي تشخيص مي‌دهيم، چطور مي‌توانيم، نيت اعمال ديگران را تشخيص دهيم!؟ من به خودم جسارت مي‌دهم و مي‌گويم كه بله نيت خودمان و حتي ديگران را مي‌توانيم در ارزش‌گذاري عمل تشخيص دهيم ولي با كمي تاخير زماني.
در طول تاريخ بسيار مي‌بينيم كه اعمالي هستند كه حتي صدها سال بعد روي انسان‌هاي تاثير مثبت مي‌گذارند. در حالي كه در زماني كه آن عمل انجام مي‌شده است، به شكست بيشتر شبيه بوده است تا موفقيت. اين واقعيت را نه تنها در تاريخ اديان بسيار مي‌بينيم كه كساني كشته شدند ولي بعد از آنها چراغ اعتقادي توسط عمل همان افراد روشن مانده است، بلكه در موفقيت‌هاي ظاهرا مادي هم بسيار ديده مي‌شود. نمود جالب آن را در سرگذشت زندگي سازنده برج ايفل مي‌توانيد ببينيد كه در حيات خودش به دليل طرح ناموفق خود (ساخت برج ايفل) توسط جامعه طرد شد و تا پايان زندگي خودش را در بالاي برج زنداني كرد ولي امروز نه ‌تنها يكي از اصلي‌ترين نماد‌هاي كشور خود هستند كه در تمام دنيا مورد توجه و احترام است و كشورهاي مختلف تا ده سال آينده به عنوان افتخار در صف رنگ‌كردن اين نماد تاريخي منتظر هستند. اين نشان مي‌دهد كه ارزش‌گذاري يك عمل يا همان موفقيت كه مورد بحث ماست تابع يك عامل مهم ناديده است كه همان نيت است. اين عامل گاهي در زمان انجام عمل مشخص نمي‌شود ولي بعدها قابل درك است.
به زبان ساده از نتيجه يك عمل مي‌توان تشخيص داد كه نيت انجام‌دهنده عمل چه بوده است، يكي از معيارهاي قابل درك از موفقيت، ماندگاري است، در اين مورد نيز در مقاله ديگري صحبت كرديم، وقتي يك عملي نتيجه خوب و مثبت براي مردم داشت و ماندگار شد يعني احتمالا نيت پشت آن عمل درست و صحيح بوده است، و اگر با استفاده از تمام امكانات ظاهري ماندگار نبود، احتمال اين وجود دارد كه نيت پشت آن خيلي درست نبوده است، (عرض كردم احتمال دارد).
اين موضوع در مورد خود ما هم صدق مي‌كند يعني اگر نتوانستيم به دليل ضعف در خودشناسي نيت واقعي خود را كشف كنيم، با گذشت زمان از روي نتيجه اعمالمان مي‌توانيم به حدودي از آن پي ‌ببريم و به اين ترتيب حدودي از موفقيت خودمان را ارزيابي كنيم.

عضویت

کاربران آنلاین

ما 37 مهمان و بدون عضو آنلاین داریم

مجوزهای برگزاری تور

   شماره مجوزه:3586/090706073                                                                                                                                                                                                                                                                                             
                                                                                                                                                                                                              شماره مجوز:22065- 126